Expert én effectieve docent: de kracht van didactiek

Vakexperts beschikken over waardevolle kennis en hebben vaak de ambitie om die te delen. In het postacademisch onderwijs zien we het dagelijks: bevlogen experts die hun kennis graag willen delen en daarbij zoeken naar de meest effectieve manier om dat te doen. Doceren is namelijk niet alleen kennis overbrengen, het is ervoor zorgen dat je cursisten morgen anders aan de slag gaan. Niet méér vertellen, maar gericht doceren.

Wie als geen ander weet hoe je een succesvol docent kunt zijn is Maya de Waal. Maya is werkzaam bij Hogeschool Rotterdam, waar zij verantwoordelijk is voor risk, compliance en audit. Met een achtergrond in politicologie, bestuurskunde en een lerarenopleiding beweegt zij zich al jaren op het snijvlak van onderwijs en organisatie. Eerder werkte zij bij de NVAO, waar onderwijskwaliteit centraal staat. Sinds 2019 verzorgt Maya de cursus Train de Trainer voor de ingenieur bij PAOTM. We spraken haar over het belang van didactiek, haar ervaringen met de docenten van PAOTM en hoe ze ervoor zorgt dat zij het beste uit zichzelf halen.

Didactiek: van zenden naar leren
De klassieke opvatting van onderwijs, waarin een expert zijn kennis overdraagt via een presentatie, is volgens Maya inmiddels allang achterhaald. De essentie van goed onderwijs ligt bij de cursist. Wat moet iemand na afloop kunnen toepassen in de praktijk? Zeker in het postacademisch onderwijs draait alles om toepasbaarheid: “Het doel is dat degene in zijn of haar werk iets kan, wat hij of zij voor het volgen van de cursus nog niet kon.” Dat vraagt voor een docent om een bepaalde mindset. Niet zenden, maar faciliteren. Niet vertellen, maar laten verwerken. Alleen dat leidt tot blijvend leren.

Kleine interventies, groot effect
Didactiek omhelst veel maar hoeft niet ingewikkeld te zijn. Volgens Maya zit de echte winst juist in kleine, bewuste keuzes tijdens het lesgeven. Denk aan het stellen van gerichte checkvragen, het laten uitvoeren van korte opdrachten, het stimuleren van interactie tussen cursisten of soms zelfs alleen het anders inrichten van de ruimte, zodat deelnemers elkaar kunnen aankijken en makkelijker in gesprek gaan. Het zijn ogenschijnlijk eenvoudige ingrepen, maar met een groot effect op het leerproces. Zoals Maya het verwoordt: “Interactieve werkvormen pas je niet toe omdat ze leuk zijn, maar omdat het daadwerkelijk de ander helpt bij leren.”

Deze interventies zorgen voor betrokkenheid, inzicht en betere leerresultaten. Bovendien maken ze het lesgeven vaak minder belastend voor de docent. De groep gaat namelijk zelf meewerken aan het leerproces. Tegelijk vraagt dit om een flexibele houding van de docent. Een vaststaand stappenplan volstaat niet, omdat iedere groep anders is. Elke cursusdag ontwikkelt zich dynamisch en vraagt om voortdurende afwegingen. Juist door tijdens de dag keuzes te maken en in te spelen op wat de groep nodig heeft, kan de docent ervoor zorgen dat alle deelnemers hun leerdoelen ook daadwerkelijk bereiken.

Van expert naar docent
Postacademische docenten zijn inhoudelijke experts. Dat is hun kracht, maar kan ook een valkuil zijn: alles is belangrijk. Daardoor ontstaat de neiging om zoveel mogelijk te vertellen. Terwijl effectief onderwijs juist vraagt om focus. Wat moet de cursist echt kunnen? “Als dat het uitgangspunt is, dan maak je hele andere keuzes”, zegt Maya. Didactiek helpt om die keuzes te maken en om beter aan te sluiten bij de belevingswereld van de cursist.

Train de Trainer: leren om te laten leren
De Train de Trainer cursus is ontwikkeld om precies deze omslag te ondersteunen. Het doel is helder: experts helpen om hun kennis effectiever over te brengen, zodat cursisten er daadwerkelijk iets mee kunnen in tijdens het doceren. De aanpak is praktisch, interactief en volledig gericht op de deelnemer. Voorafgaand aan de training ontvangen deelnemers een intakeformulier. Daarmee brengt Maya hun leerdoelen, ervaring en verwachtingen in kaart. “Zo kan ik ophalen wat ze willen leren, zodat ik de cursus daar specifiek op kan inrichten. En het is ook een manier om mensen te activeren; wat wil ik hier halen?”

Tijdens de training werken deelnemers met eigen materiaal. Beginners bouwen hun cursus op, ervaren docenten verbeteren bestaande onderdelen. De inhoud varieert per groep, maar draait altijd om een aantal vaardigheden: scherp formuleren van leerdoelen, het kiezen van effectieve werkvormen, omgaan met groepsdynamiek, inspelen op verschillende niveaus en het creëren van actieve leerprocessen. De dag zelf is intensief voor veel deelnemers. In eerste instantie kan het confronterend zijn. “Dan zie je ze een beetje schrikken. Oh nee, ik moet een heleboel omgooien”, zegt Maya. Maar dat gevoel slaat snel om. “Het valt eigenlijk wel mee. Ik moet vooral een beetje tweaken.”  En juist daar zit de kracht: kleine aanpassingen met groot effect.

Aha-momenten
De training staat volgens Maya letterlijk bol van de inzichten. Hebben de deelnemende docenten wel eens een aha-moment, vragen we haar. “Ja, meestal de hele dag. Mijn cursus bestaat juist om aha-momenten te creëren.” Deelnemers ontdekken bijvoorbeeld dat hun huidige aanpak minder effectief is dan gedacht. Of dat eenvoudige werkvormen al snel leiden tot betere resultaten. Ook ontstaat vaak meer zelfvertrouwen. Docenten realiseren zich dat ze al veel goed doen, maar nu beter begrijpen waarom. Maar radicaler komt ook voor: “Ik heb docenten die zeggen; ik gooi op basis van deze training de helft van mijn onderwijsaanpak weg.”

Incompany trajecten: van individuele ontwikkeling naar organisatie-impact
Naast open trainingen verzorgt Maya ook incompany trajecten voor organisaties, onder andere bij ARUP, Atriensis en TwynstraGudde. Bij grotere organisaties, zoals ARUP, ziet Maya dat er vaak al een sterke leerinfrastructuur aanwezig is. “Daar hebben ze een eigen university, met mensen die volledig verantwoordelijk zijn voor learning programs.” De uitdaging ligt daar in het versterken van didactische kwaliteit binnen bestaande structuren. Bij kleinere organisaties, zoals Atriensis, speelt juist iets anders. Daar is de behoefte om een gezamenlijke didactische taal te ontwikkelen. Hoe praten we over leren? Welke principes hanteren we?

Incompany trajecten bieden ook ruimte om breder naar onderwijs te kijken. Niet alleen naar de individuele les, maar naar de opbouw van volledige programma’s. Zo heeft Maya organisaties geholpen bij het herontwerpen van de structuur en inhoud van hun opleidingen. Wat incompany trajecten vooral opleveren, is samenhang. Niet alleen betere individuele docenten, maar ook meer consistentie in hoe een organisatie leert en opleidt. Daarmee groeit didactiek van een individuele vaardigheid naar een strategisch instrument.

Jouw docentschap maakt het verschil
Wil jij ook docent worden of met meer impact doceren? De volgende editie van de Train de Trainer staat gepland op 16 september 2026. PAOTM-docenten kunnen gratis deelnemen.
Heb je vragen of wil je als organisatie werken aan je onderwijs? Neem dan contact met ons op via info@paotm.nl of 015-2784618 en we helpen je graag verder!