Van veranderend klimaat naar noodzaak van neerslagkennis

Neerslag is in Nederland een vanzelfsprekendheid. Hoe neerslag zich ontwikkelt is echter dynamisch: het manifesteert zich steeds vaker in extremen zoals korte, felle buien of juist langdurige natte perioden. De gevolgen voor steden, infrastructuur en waterbeheer zijn groot. Wat ooit als uitzonderlijk werd beschouwd, schuift steeds meer op richting het nieuwe normaal.

Volgens het KNMI is de hoeveelheid neerslag in Nederland sinds het begin van de twintigste eeuw duidelijk toegenomen. Die toename zit niet zozeer in het aantal regendagen, maar vooral in hogere intensiteiten en nattere winters. Het Nederlandse neerslagpatroon is daarmee minder gelijkmatig geworden en grilliger in zijn effecten. Dat heeft directe gevolgen voor alles wat afhankelijk is van afvoer, berging en waterveiligheid.

Recente jaren: signalen in plaats van incidenten
De afgelopen jaren benadrukken deze ontwikkeling. 2023 was uitzonderlijk nat, gevolgd door een periode waarin meerdere neerslagrecords sneuvelden. Deze records zijn steeds minder op zichzelf staande gebeurtenissen; ze passen in een bredere trend waarin extremen vaker voorkomen en elkaar sneller opvolgen.

Extremen in één beeld
Die extremen uiten zich op verschillende manieren: plotselinge stortbuien zetten straten, tunnels en kelders onder water, terwijl meerdaagse regen in riviersystemen kan leiden tot overstromingen, zoals zichtbaar werd in Zuid-Limburg in 2021. Tegelijk raakt vitale infrastructuur – van snelwegen tot spoorlijnen – steeds vaker ontregeld door wateroverlast. De opwarming van de aarde is grotendeels de oorzaak van de intensievere neerslag. Het is geen toekomstscenario meer, maar een proces dat volop gaande is.

Vooruitkijkend: wat betekent dit?
De richting is helder: extreme neerslag neemt verder toe. Klimaatscenario’s laten zien dat buien zwaarder worden en natte winters vaker voorkomen. De precieze omvang van die verandering hangt af van mondiale ontwikkelingen, maar voor ontwerp, beleid en beheer is het cruciaal om met deze trend rekening te houden. Dat vraagt niet alleen om fysieke maatregelen, maar ook om betere kennis van neerslagstatistiek en onzekerheden.

Van klimaatbeeld naar rekentafel
Juist hier ontstaat een belangrijke uitdaging voor professionals in waterbeheer, ruimtelijke ordening en infrastructuur. Het begrijpen van klimaatverandering is één stap; het correct vertalen van neerslaginformatie naar berekeningen van wateroverlast is een andere. Welke neerslagstatistiek gebruik je? Welke herhalingstijd past bij welke toepassing? En hoe ga je om met nieuwe datasets en veranderende aannames?

Die vertaalslag staat centraal in de cursus Neerslaginformatie voor berekenen wateroverlast. De cursus is ontwikkeld voor professionals die werken met neerslaggegevens in modellen, ontwerpen en analyses en die behoefte hebben aan een stevig fundament onder hun keuzes. De cursus behandelt de beschikbare en actuele neerslaginformatie voor Nederland, waaronder statistieken voor verschillende duur- en schaalniveaus. Deelnemers leren hoe deze gegevens tot stand komen, wat de beperkingen zijn en hoe ze correct worden toegepast bij het berekenen van wateroverlast in zowel stedelijke als landelijke systemen. Door middel van oefeningen en praktijkgerichte voorbeelden wordt duidelijk hoe theorie, data en modellering samenkomen.

Waarom dit nu essentieel is
In een klimaat waarin extremen steeds vaker voorkomen, worden fouten in aannames sneller zichtbaar en potentieel kostbaarder. Betrouwbare berekeningen beginnen bij goed begrip van neerslaginformatie. De cursus biedt daarmee geen abstracte verdieping, maar een directe versterking van de dagelijkse praktijk van ontwerpers, beheerders en adviseurs. Het vermogen om neerslaginformatie correct te interpreteren en toe te passen wordt daarmee een sleutelvaardigheid: nu en in de toekomst.