Oudere kades, krachtiger schroeven: bodembescherming opnieuw op de tekentafel

Veel kademuren in Nederlandse havens naderen het einde van hun ontwerplevensduur, terwijl schepen groter worden en hun schroeven en boegschroeven krachtiger. Wie een kade langer wil gebruiken of verdiepen, moet ook de bodembescherming ervoor opnieuw beoordelen. Recent onderzoek laat zien dat die bescherming vaak gerichter en zuiniger kan worden ontworpen. In de cursus Bodembescherming nabij kademuren en damwanden leer je hoe je die inzichten toepast in ontwerp, uitvoering en beheer.

Van nieuwbouw naar levensduurverlenging

Nederland telt meer dan 1.500 kilometer kademuur. Havenbedrijf Rotterdam beheert daarvan circa 90 kilometer, met een waarde van ongeveer €2 miljard. Veel van deze constructies zijn ontworpen voor een levensduur van vijftig jaar en komen nu in de buurt van die grens. Het werk van ingenieurs verschuift daardoor van nieuwbouw naar het beoordelen en verlengen van bestaande kades. Dat dit loont, liet een Rotterdams voorbeeld zien dat Havenbedrijf Rotterdam en Haskoning in 2023 presenteerden: een diepzeekade kon zonder constructieve ingrepen circa 1,8 meter worden verdiept en tot 2050 in gebruik blijven, met een besparing van ongeveer 25.000 ton CO₂ ten opzichte van nieuwbouw. Voorwaarde was wel een nieuwe, geoptimaliseerde bodembescherming.

Waarom de bodem bepalend is

Bij af- en aanmeren richten hoofdschroeven en boegschroeven een krachtige straal op de bodem langs de kade. Zonder voldoende bescherming ontstaat een ontgrondingskuil direct voor de constructie. Daarmee verdwijnt een deel van de grond die de kademuur of damwand aan de voorzijde steunt, en komt de stabiliteit in het geding. Een verdiepte ligplaats trekt bovendien schepen met meer diepgang en meer vermogen, zodat de ruimte tussen kiel en bodem klein blijft en de belasting op de bodem toeneemt. Rijkswaterstaat noemt in het Kennisprofiel Waterbouw 2025-2029 de effecten van “in sterkte toenemende schroefstralen” op de beklede waterbodem dan ook als lopend onderzoeksthema.

Onderzoek wijst op ruimte voor optimalisatie

Sinds 2020 werken Rijkswaterstaat, havenbedrijven, Deltares, MARIN, aannemers en ingenieursbureaus samen in het Schroefstraalbelasting OnderzoeksProgramma (SOP) en de CROW-werkgroep Schroefstralen. Met metingen op ware grootte, schaalmodelproeven en stromingsberekeningen is in kaart gebracht waar schroefstralen de bodem het zwaarst belasten. De hoogste stroomsnelheden treden op waar de ruimte tussen schip, kademuur en bodem beperkt is, en de bestaande ontwerpformules overschatten het gebied waarin die snelheden optreden. Een stabiliteitstest op ware grootte met het tankschip MTS Vorstenbosch bevestigde in 2023 dat de belasting zich vooral langs de kademuur concentreert. De werkgroep vertaalt deze resultaten in nieuwe CROW-ontwerprichtlijnen voor schroefstraalbelasting.

Voor beheerders telt dat direct door. Rijkswaterstaat heeft circa 130 sluizen die gerenoveerd moeten worden, allemaal met een bodembescherming. Met de huidige richtlijnen zou een groot deel daarvan moeten worden aangevuld. Gerichter ontwerpen kan dat beperken, en dat is geen detail voor een organisatie met een onderhoudsachterstand van €34,5 miljard, zoals de Algemene Rekenkamer berekende en Rijkswaterstaat in december 2025 aanhaalde bij de ‘Staat van de Infrastructuur’.

Minder steen, lagere milieulast

Bodembescherming vraagt grote hoeveelheden breuksteen, filtermateriaal en geotextiel. Elke ton die een beter onderbouwd ontwerp bespaart, scheelt in kosten, transport en uitstoot. Dat weegt zwaarder nu Rijkswaterstaat in 2030 klimaatneutraal en circulair wil werken en de milieukostenindicator (MKI) een vaste plek heeft in aanbestedingen in de grond-, weg- en waterbouw.

Wat je leert in de cursus

De tweedaagse cursus Bodembescherming nabij kademuren en damwanden staat onder leiding van dr. ir. Alfred Roubos (Havenbedrijf Rotterdam), met docenten van onder meer Rijkswaterstaat, Deltares, Haskoning, Dura Vermeer en Naue Nederland. Een aantal van hen is zelf betrokken bij het schroefstraalonderzoek.

De eerste dag begint bij de oorzaken van falen en bij inspecties. Daarna komen de aanpak en praktijkervaringen van Rijkswaterstaat aan bod, net als diepgang en ontwerpdiepte en de ontwerpmethode voor schroefstraalbelasting. Die methode pas je direct toe in een ontwerpoefening voor de Schaardijkkade. De tweede dag gaat over erosie door schroefstralen, de uitvoering van bodembescherming, geotextielen en de relatie tussen bodembescherming en MKI, ook weer met een oefening. Een praktijkvoorbeeld en een overzicht van nieuwe ontwikkelingen en onderzoek sluiten de cursus af. Zo weet je welke gegevens je nodig hebt, welke belastingen bepalend zijn en hoe je de nieuwe inzichten vertaalt naar een robuust en zuinig ontwerp. De cursus vindt plaats op 19 en 26 januari 2027 in Delft.

Voor wie

De cursus is bedoeld voor projectleiders en projectmedewerkers bij havenbedrijven, Rijkswaterstaat en andere beheerders van haveninfrastructuur en vaarwegen, en voor ontwerpers en adviseurs bij ingenieursbureaus, consultancybureaus en aannemers die kademuren, damwanden of ligplaatsen ontwerpen, aanleggen of beoordelen.

Meer informatie en inschrijven

Wil je een bestaande kade of ligplaats beoordelen, verdiepen of opnieuw beschermen op basis van de nieuwste kennis over schroefstralen? Klik hieronder op de cursus voor meer informatie en inschrijven.