Ruimte voor de Rivier 2.0: van onderzoek naar concrete keuzes

Het Nederlandse rivierengebied staat voor een nieuwe grote transitie. Klimaatverandering leidt tot extremere hoogwaterpieken én langere perioden van droogte en laagwater. Tegelijkertijd daalt op delen van de Rijn en Maas de rivierbodem. Binnen het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 worden daarom keuzes voorbereid die bepalend zijn voor de toekomstige waterveiligheid, scheepvaart, natuur en zoetwatervoorziening.

Aanpak van de dalende rivierbodem

In juli 2026 zette het kabinet een belangrijke stap. Voor de Waal is gekozen voor een combinatie van het suppleren van zand en grind en de ontwikkeling van een meergeulensysteem. Ook op de Gemeenschappelijke Maas begint Rijkswaterstaat met het aanvullen van sediment. Hiermee moet verdere erosie van de rivierbodem worden afgeremd.

De keuze sluit aan bij een oplossing die cursusleider Bert Voortman eerder al benoemde als kansrijk. “Dit concept biedt een integrale oplossing voor verschillende uitdagingen”, vertelde hij in een eerder interview met PAOTM. “Door het aanleggen van langsdammen met geulen erachter, kun je het water opstuwen voor de scheepvaart, zorgen voor ecologische ontwikkeling, en tegelijkertijd ruimte creëren voor extreme afvoeren.”

De komende jaren wordt verder onderzocht hoe het meergeulensysteem op de Waal precies kan worden vormgegeven en op welke locaties maatregelen het effectiefst zijn. Daarmee verschuift Ruimte voor de Rivier 2.0 steeds verder van onderzoek en beleidsontwikkeling naar concrete voorbereiding en uitvoering.

Laagwater maakt kwetsbaarheden zichtbaar

De noodzaak om het riviersysteem aan te passen, wordt duidelijk tijdens perioden met weinig rivierafvoer. “We zien lage waterstanden waarbij de scheepvaart last heeft van drempels op de rivierbodem, waardoor schepen minder belading kunnen meenemen”, aldus Voortman.

Ook de natuur ondervindt gevolgen. Uiterwaarden verdrogen, nevengeulen stromen minder vaak mee en ecologische verbindingen met de hoofdgeul kunnen verdwijnen. Daarnaast beïnvloedt de verdeling van water over de Rijntakken hoeveel zoetwater uiteindelijk het IJsselmeer bereikt. Daarmee raakt laagwater ook de drinkwatervoorziening, landbouw en industrie.

Tegelijkertijd blijft Nederland zich voorbereiden op hogere en vaker voorkomende extreme rivierafvoeren. Later in 2026 worden nieuwe keuzes verwacht over de ruimte die op langere termijn nodig is om hoogwater veilig af te voeren. Mogelijk moeten daarvoor binnendijkse gebieden worden gereserveerd.

Verschillende belangen in één riviersysteem

Maatregelen voor waterveiligheid, rivierbodembeheer, natuur, scheepvaart en gebiedsontwikkeling kunnen niet los van elkaar worden bekeken. Gemeenten zoeken ruimte voor woningbouw en bedrijvigheid, terwijl waterschappen en Rijkswaterstaat werken aan waterveiligheid. Natuurorganisaties richten zich op ecologisch herstel en voor de scheepvaart is een betrouwbare vaarweg essentieel.

“Om je eigen belangen goed te kunnen behartigen, heb je een brede blik nodig op de complexiteit van het riviersysteem”, benadrukt Voortman. Professionals moeten niet alleen hun eigen vakgebied beheersen, maar ook begrijpen hoe maatregelen en belangen elkaar beïnvloeden.

Van actuele kennis naar toepasbare inzichten

De vierdaagse PAOTM-cursus Ruimte voor de Rivier 2.0 brengt actuele kennis over de Rijn, Maas en Rijn-Maasmonding samen. Onderwerpen als hoog- en laagwater, morfologie, sedimentbeheer, scheepvaart, natuur en ruimtelijke ontwikkeling worden vanuit verschillende perspectieven behandeld.

“De cursus stelt je in staat om door die complexiteit heen je eigen stukje goed te plaatsen, in relatie tot wat er bij andere partijen speelt”, zegt Voortman. De uitwisseling tussen deelnemers uit verschillende werkvelden zorgt daarbij voor waardevolle kruisbestuiving.

Werk je bij een ministerie, Rijkswaterstaat, provincie, waterschap, gemeente, natuurorganisatie, adviesbureau of aannemer en ben je betrokken bij het rivierengebied? Tijdens de cursus Ruimte voor de Rivier 2.0 leer je actuele ontwikkelingen en mogelijke maatregelen in samenhang te beoordelen en jouw eigen rol binnen het bredere speelveld te plaatsen. Bekijk de cursuspagina voor meer informatie en meld je aan.